फळझाडांची छाटणी । योग्य वेळ आणि घ्यावयाची काळजी । Pruning of Fruit Trees

 




फळझाडांची छाटणी करणे हे दर्जेदार आणि भरपूर फळ उत्पादन घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक फळझाडासाठी छाटणीची वेळ आणि पद्धत थोडी वेगळी असते, पण त्याचा हेतू साधारणपणे सारखे असतात.  

फळझाडांची छाटणी कधी करावी?

फळझाडांच्या छाटणीसाठी सामान्यपणे झाडाचा सुप्तावस्था हि सर्वात चांगली वेळ असते. सुप्तावस्थेत छाटणी केल्यास झाडावर कमी ताण येतो आणि नवीन फुटवा चांगला व जोमदार येतो.

* फळझाड छाटणी हि सर्वसाधारणपणे हिवाळा (डिसेंबर ते जानेवारी) किंवा नवीन फूट येण्यापूर्वी करावी. त्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे झाडाला आकार देणे, रोगग्रस्त भाग काढणे आणि नवीन फळ देणाऱ्या फांद्यांना प्रोत्साहन देणे हा असतो.


* द्राक्ष पिकामध्ये छाटणी हि दोन वेळा केली जाते. पहिली छाटणी हि ऑक्टोबर मध्ये केली जाते. उत्पादन वाढण्यासाठी हि चटणी केली जाते तर एप्रिल मध्ये केल्या जाणाऱ्या छाटणीला खरड छाटणी म्हणतात. द्राक्षाचे घड काढल्यानंतर हि चटणी केल्यामुळे बाकी मुख्य खोड मर्यादित ठेवता येते. अशा प्रकारे द्राक्षांमध्ये दोन वेळा छाटणी करणे आवश्यक असते.

* पेरूच्या बागेमध्येही साधारणपणे २ वेळा छाटणी केली जाते. एक छाटणी ऑक्टोबर-नोव्हेंबर मध्ये केली जाते आणि जो बहार घेतला जातो त्याला आंबिया बहार म्हटले जाते.  आणि फेब्रुवारी-मार्चमध्ये जो बहार घेतला जातो त्याला मृग बहार म्हटले जाते. यांचा मुख्य उद्देश अतिघन लागवड पद्धतीत झाडांची उंची नियमित आणि कमी राहून अधिक उत्पन्न मिळावे हा आहे.

* आंबा बागेमध्ये २ वेळा छाटणी केली जाते, फळे काढल्यानंतर लगेच (जून/जुलै) किंवा सप्टेंबर-ऑक्टोबर (थंडीचा जोर वाढण्यापूर्वी) हि छाटणी केली जाते.या छाटणीचा मुख्य उद्देश जुन्या बागांचे पुनरुज्जीवन करणे असतो. 

* लिंबूवर्गीय झाडांची हलकी छाटणी पावसाळा संपल्यावर (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) किंवा फेब्रुवारी मध्ये करावी. हि छाटणी केल्यामुळे झाडाचा सांगाडा मजबूत ठेवण्यासाठी उपयोग होतो.

* सीताफळ बागेमध्ये फेब्रुवारी महिन्यात हलकी छाटणी आणि जमीन नांगरट करावी.


छाटणी करताना या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात:-

* सुप्तावस्था: ज्या झाडांची पानगळ होते (उदा. द्राक्ष, डाळिंब), त्यांच्या पानगळीचा काळ हा सुप्तावस्था असतो. या काळात छाटणी करणे फायदेशीर ठरते.

* फुलोऱ्यापूर्वी: जी फळे जुन्या किंवा नवीन फुटीवर येतात, त्यानुसार फुलोरा येण्याच्या वेळेनुसार योग्य छाटणीची वेळ ठरवली जाते.


फळझाडांची छाटणीची योग्य पद्धत:-

योग्य छाटणीमुळे झाडाला चांगला आकार मिळतो, हवा व सूर्यप्रकाश झाडाच्या आतपर्यंत पोहोचतो आणि रोग-किडींचा प्रादुर्भाव कमी होतो.


फळझाडांमध्ये प्रामुख्याने तीन प्रकारची छाटणी केली जाते:-

* फॉर्मेटिव्ह छाटणी जी झाडांना वळण देण्यासाठी केली जाते. हि छाटणी प्रामुख्याने लागवडीनंतर पहिल्या 3−4 वर्षांत केली जाते.

* फळवाढीसाठी छाटणी हि छाटणी उत्पादन वाढवण्यासाठी दरवर्षी सुप्तावस्थेत केली जाते. 

* हार्ड छाटणी/टॉप वर्किंग छाटणी हि झाडांचे पुनरुज्जीवन करणे हा आहे. हि छाटणी जुनी आणि कमी उत्पादन देणारी झाडांची केली जाते.


फळझाडांची छाटणी करताना कोणत्या गोष्टी काढून टाकाव्यात:-

* रोगग्रस्त किंवा कीड लागलेल्या फांद्या.  

* एकमेकांत गुंतलेल्या किंवा एकमेकांवर घासणाऱ्या फांद्या.

* जमिनीला स्पर्श करणाऱ्या किंवा जास्त खाली असलेल्या फांद्या.

* पाण्याचे फुटवे किंवा फांद्यांच्या मुळांमधून निघालेले अनावश्यक फुटवे.

* झाडाच्या मध्यभागी जास्त गर्दी करणाऱ्या फांद्या, ज्यामुळे हवा आणि सूर्यप्रकाश आत पोहोचत नाही.


*छाटणीचे तंत्र आणि घ्यायची काळजी*

* धारदार हत्याराचा वापर: छाटणी नेहमी धारदार कात्री किंवा करवतीने करावी, जेणेकरून फांदीची साल निघणार नाही आणि फांदी पिचणार नाही.

* योग्य कट: छाटणी करताना, डोळ्याच्या किंवा फांदीच्या जोडाच्या 1 सेमी वर तिरकस छेद घ्यावा. छेद डोळ्याच्या विरुद्ध दिशेने तिरकस असावा.

* मोठी छाटणी केल्यानंतर, कापलेल्या भागावर रोग-कीड यांचा शिरकाव होऊ नये म्हणून त्वरित बोर्डो पेस्ट किंवा कोणतेही बुरशीनाशक पेस्ट लावावे.

* शक्यतो झाडाला छत्रीसारखा किंवा मध्यभागी उघडा आकार द्यावा, जेणेकरून झाडाच्या सर्व भागांना पुरेसा सूर्यप्रकाश मिळेल.

स्रोत-इंटरनेट 

उत्तर देणाऱ्या शेतकरी मित्रांची नावे:-

विकास धुमाळ, बेकनाळ गडहिंग्लज कोल्हापूर 

शिवाजी चौगले, राधानगरी कोल्हापूर 

शिव कापसे, परभणी 

उत्तर दिल्याबद्दल धन्यवाद

*अधिक माहिती साठी आमच्या वेबसाईटला भेट द्या.👇* 

www.greenrevolutions.in

 *Join Us On Social Media Also👇* 

*You Tube:-*

https://youtube.com/@PheromoneTrap?si=KrfCv82YarfHVwTS

 *Instagram:-*

https://www.instagram.com/greenrevolution87?igsh=c3E5MGQ0aDJ2ZDk1

*Facebook:-* 

https://m.facebook.com/groups/522198518657687/?ref=share&mibextid=8oHioR

*Linkedin:-* 

https://www.linkedin.com/company/greenrevolutions/


#ipmschool #IPM #gogreen #horticulture #pruning #time&benefits #smartfarming 

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

नारळामधील सर्वांत धोकादायक कीड । सोंड्या भुंगा । नुकसान आणि नियंत्रण उपाय । Red Palm Weevil

इमेज
  नारळ हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती फळपीक आहे. नारळाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन कोकण भागामध्ये घेतले जाते. तसेच महाराष्ट्रामध्ये इतर काही भागात कमी अधिक प्रमाणात नारळाची झाडे लावली जातात. कोकण भागामध्ये असणाऱ्या या महत्त्वपूर्ण पिकाला सोंड्या भुंगा हि कीड अतिशय मोठ्या प्रमाणात नुकसान पोहोचवते.  नारळ पिकासोबत सुपारी, खजूर यासारख्या पिकामध्येही मोठ्या प्रमाणावर नुकसान करण्याचे सामर्थ्य या किडीमध्ये आहे. मोठा प्रादुर्भाव झाल्यास संपूर्ण बागेचही नुकसान या किडीमुळे होऊ शकत.  नारळ पिकामध्ये प्रामुख्याने गेंडा भुंगा (ऱ्हिनोसेरॉस बीटल), सोंड्या भुंगा (रेड पाम बीटल), नारळामधील पांढरी माशी, कोळी, वाळवी यासारख्या अनेकी किडी नुकसान करतात. आज आपण जाणून घेणार आहोत कि नारळामध्ये सोंड्या भुंगा कसे नुकसान करतो आणि त्याचे नियंत्रण कसे करता येईल.  सोंड्या भुंगा (रेड पाम विव्हिल) या किडीचा प्रादुर्भाव सर्वत्र दिसत असला तरीही दुर्लक्षित बागा आणि नवीन लागवड केलेल्या नारळ बागांमध्ये जास्त प्रमाण दिसून येते. हा भुंगा गेंड्या भुंग्यापेक्षाही जास्त हानिकारक आहे. वेळीच प्रादुर्भावग्रस्त झाडे...
अधिक वाचा

आंबा फळगळ समस्या । कारणे आणि उपाय । Mango Fruit Dropping Problem & Solutions

इमेज
आंबा पिकातील फळगळ ही बागायतदारांसमोरील एक मोठी समस्या आहे. मोहोर लागल्यापासून ते फळ काढणीपर्यंत विविध टप्प्यांवर फळगळ होऊ शकते. वेळीच उपाययोजना केल्यास हे नुकसान टाळता येते. आंबा फळगळीची प्रमुख कारणे पाण्याचा ताण: - कडक उन्हाळ्यात जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यामुळे किंवा अनियमित पाणी पुरवठ्यामुळे झाड फळे गाळून टाकते. अन्नद्रव्यांची कमतरता:- प्रामुख्याने बोरॉन, झिंक आणि नत्र यांसारख्या सूक्ष्म अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेमुळे फळांची देठं कमकुवत होतात. हवामानातील बदल:- अचानक वाढलेले तापमान, उष्ण वारे (लू) किंवा ढगाळ हवामान यामुळे फळगळ वाढते. कीड आणि रोगांचा प्रादुर्भाव(तुडतुडे):- हे फळांतील रस शोषतात, ज्यामुळे फळे गळतात. भुरी आणि करपा रोगाचा प्रादुर्भाव:- या रोगांमुळे फळांच्या देठावर जखमा होतात. संप्रेरकांचे असंतुलन: झाडातील नैसर्गिक संजीवकांचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे 'अ‍ॅबसिसिक ॲसिड' तयार होते, जे फळगळीला कारणीभूत ठरते. परागीभवन : परागीभवन योग्य प्रकारे न झाल्यास फळांची वाढ खुंटते आणि ती गळून पडतात. फळगळ थांबवण्यासाठी उपाययोजना १.पाणी व्यवस्थापन: -  *फळे वाटाण्याच्या आकाराची झाल्यावर झ...
अधिक वाचा

आंबा मोहोर संरक्षण व फळधारणा वाढविण्यासाठीचे उपाय | Measures to increase mango blossom and fruit

इमेज
  सध्या आंब्याच्या झाडांना सर्वत्र कमी अधिक प्रमाणात मोहोर दिसू लागला आहे. महाराष्ट्रात वेगवेगळ्या भागात मोठ्या प्रमाणात आंबा पिकवला जातो. महाराष्ट्राच्या कोकण भागात तर आंब्याच्या खूप मोठ्या बागा आहेत.    बदलत्या हवामानामुळे तसेच कीड आणि रोगांच्या प्रादुर्भावामुळे मोहोराचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होताना दिसते. तर अगदी सुरुवातीच्या काळापासून मोहोराच्या संरक्षणासाठी प्रयत्न केल्यास नक्कीच चांगल्या पद्धतीने मोहोर टिकून चांगले आंब्याचे उत्पन्न शेतकऱ्याला नक्की मिळेल. तर आज आपण जाणून घेणार आहोत कि अगदी सुरुवातीपासून मोहोर संरक्षण कश्या पद्धतीने केले पाहिजे.  आंबा मोहोराची काळजी:- आंब्याच्या झाडांना मोहोर फुटण्याची क्रिया साधारणपणे डिसेंबरच्या दुसर्‍या पंधरवड्यापासून सुरू होते आणि ती जानेवारी अखेरपर्यंत चालू राहते. क्वचित प्रसंगी डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात काही ठिकाणी मोहोर येतो. तुडतुडे, कोळी, मिजमाशी, पिठ्या ठेकूण इ. किडी तसेच करपा, भुरी इ. रोगांचा प्रादुर्भाव कमी करणे आवश्यक आहे. मोहोर फुटल्यानंतर जर फवारणी केली तर किडीचे नियंत्रण करणे अवघड जाते. किडीचा प्रादुर्भाव:- म...
अधिक वाचा