IPM SCHOOL FARMERS EDUCATION PLATFORM

  ऊसाचे पाचट जाळणे ही जरी वेळ वाचवणारी पद्धत वाटत असली, तरी ती शेतीसाठी 'स्वतःच्या पायावर कुऱ्हाड मारण्यासारखी' आहे. पाचट जाळल्यामुळे होणारे नुकसान केवळ जमिनीपुरते मर्यादित नसून त्याचे परिणाम दीर्घकालीन असतात. पण हेच पाचट आपण जाळण्या ऐवजी शेतामध्ये कुजवल्यास भरपूर असे फायदे मिळू शकतात.  पाचट जाळल्यामुळे होणारे तोटे:- १.जमिनीतील मित्रजीवांचा नाश: - जमिनीचा सुपीकपणा टिकवून ठेवणारे उपयुक्त जीवाणू आणि बुरशी आगीच्या उष्णतेमुळे नष्ट होतात. *जमिनीला जिवंत ठेवणारे गांडूळ उष्णतेमुळे मरतात किंवा जमिनीच्या खूप खोलवर जातात, ज्यामुळे जमिनीचा पोत बिघडतो. २.अन्नद्रव्यांचा ऱ्हास:- पाचट जाळल्यामुळे त्यातील नत्र (Nitrogen) पूर्णपणे हवेत उडून जातो. * इतर घटक: स्फुरद आणि पालाश यांसारखी अन्नद्रव्ये राखेच्या स्वरूपात उरतात खरी, पण ती वाऱ्याने उडून जातात किंवा पाण्यासोबत वाहून जातात. एक टन पाचट जाळल्यामुळे जमिनीचे सुमारे ५ ते ६ किलो नत्र, १ ते २ किलो स्फुरद आणि ८ ते १० किलो पालाश यांचे नुकसान होते. ३.सेंद्रिय कर्बाचे नुकसान:- सेंद्रिय कर्ब हा जमिनीचा कणा आहे. पाचट जाळल्यामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्...

  महाराष्ट्रात ऊस पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. ऊसाची लागण झाल्यानंतर पीक निघेपर्यंत बऱ्याच किडींमुळे पिकाचे नुकसान होऊ शकते. तसे ऊसामध्ये जवळपास ४ वेगवेगळ्या प्रकारच्या खोडकिडींचा प्रादुर्भाव होतो. तसेच इतर अनेक किडी सुद्धा नुकसान करतात.   सुरुवातीच्या अवस्थेत लवकर येणाऱ्या खोडकिडीमुळे बऱ्याच भागात मोठे नुकसान होऊ शकते.ऊस पिकामध्ये सुरळीमर (लवकर येणारा खोडकिडा) ही कीड प्रामुख्याने लागवडीपासून ते ३-४ महिन्यांपर्यंतच्या पिकावर जास्त प्रमाणात दिसून येते. या किडीचा प्रादुर्भाव झाल्यास पिकाचा मुख्य पोंगा (शेंडा) वाळतो, ज्याला आपण सुरळीमर/पोंगेमर म्हणतो.  लवकर येणारा खोडकिडा(Early Shoot Borer)(शास्त्रीय नाव - Chilo infuscatellus) किडीचे नुकसान करण्याची पद्धत:- १.अळीचा शिरकाव (Boring):-  या किडीची मादी पतंग उसाच्या कोवळ्या पानांच्या खालच्या बाजूला अंडी घालते. अंड्यातून बाहेर पडलेली अळी सुरुवातीला पाने खाते आणि त्यानंतर जमिनीलगत उसाच्या खोडाला छिद्र पाडून आत शिरते. २.मुख्य पोंग्यावर हल्ला:-  अळी खोडाच्या आत शिरल्यानंतर, ती उसाचा वाढणारा मुख्य भाग किंवा गाभा खाऊन...

  बरेच शेतकरी खरीप हंगामासोबत उन्हाळी हंगामामध्येही सोयाबेन पीक घेत आहेत. उन्हाळी सोयाबीनसाठी योग्य वेळेत पेरणी करण्यासोबतच, उन्हाळी हंगामात खोल नांगरणी, बीजप्रक्रिया, योग्य वाणाची निवड, पाणी व्यवस्थापन (आंतरमशागत आणि ठिबक सिंचन), तण नियंत्रण (तणनाशक फवारणी), खत व्यवस्थापन (NPK), आणि कीड व रोग व्यवस्थापन या गोष्टींची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून चांगली वाढ होऊन उत्पादन वाढेल.    उन्हाळी सोयाबीन हे प्रामुख्याने बियाणे उत्पादनासाठी घेतले जाते. खरीप हंगामात अतिवृष्टीमुळे पीक हातचे जात असल्याने शेतकरी प्रामुख्याने चांगल्या उत्पन्नासाठी तसेच प्रामुख्याने बियाण्याच्या दृष्टीने पिकवत आहेत.  उन्हाळी सोयाबीनसाठी महत्त्वाच्या बाबी: १.पेरणीची योग्य वेळ:- वेळ:उन्हाळी हंगामी सोयाबीन डिसेंबरचा शेवटचा आठवडा ते जानेवारीच्या पहिल्या पंधरवाड्या पर्यंत पिकाची पेरणी करावी. जर पेरणीस उशीर झाला तर पिक फुलोऱ्यात असतांना व दाणे भरण्याच्या अवस्थेत असतांना म्हणजेच मार्च व एप्रिल महिन्यात जास्त तापमानामुळे फुले शेंगा गळ होते व दाण्याचा आकार लहान होतो. पेरणीच्या वेळी दिवसाचे तापमान १८ ते...

  उत्पादन वाढीसाठी पिकामध्ये खत व्यवस्थापन, कीड नियंत्रण, रोग व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन याच्यासोबत तण नियंत्रण सुद्धा खूप महत्वाची गोष्ट आहे. पिकामध्ये येणारे तण नियंत्रण वेळीच केले नाही तर पुढे त्याचा मोठा परिणाम उत्पादनावरही होईल. तर आज तण नियंत्रण करण्यासाठी फक्त रासायनिक गोष्टींचा नाही तर एकात्मिक पद्धतीचा उपयोग महत्वाचा ठरेल.      एकात्मिक तण नियंत्रण म्हणजे केवळ तणनाशकांवर अवलंबून न राहता, वेगवेगळ्या पद्धतींचा एकत्रित वापर करून तणांचा प्रादुर्भाव पिकाच्या नुकसान पातळीच्या खाली ठेवणे. यामुळे जमिनीचा पोत सुधारतो आणि खर्चही कमी होतो. एकात्मिक तण नियंत्रणाच्या पद्धती:- १.प्रतिबंधात्मक पद्धती:- तण शेतात येऊच नये म्हणून घ्यायची काळजी:- *शुद्ध बियाणे वापर:- पेरणीसाठी वापरले जाणारे बियाणे तणमुक्त असावे. *चांगले कुजलेले शेणखताचा वापर:- कच्चे शेणखत वापरल्यास त्यातील तणांच्या बिया शेतात पसरतात, म्हणून नेहमी चांगले कुजलेले खत वापरावे. *यंत्रांची स्वच्छता: एका शेतातून दुसऱ्या शेतात नांगरणी किंवा मळणीसाठी यंत्रे नेण्यापूर्वी ती स्वच्छ करावीत. *पाण्याचे पाट स्वच्छ ठ...

    भाजीपाला पिकामध्ये वांगी पीक हे मोठ्या प्रमाणात पिकवले जाते आणि याला बाजारामध्येही खूप मोठी मागणी सुद्धा असते. त्यामुळे बरेच शेतकरी वांगी पिकवतात. वांगी पिकाचा विषारी करता बऱ्याच किडी पिकाचे नुकसान करतात. त्यामध्ये प्रामुख्याने शेंडा आणि फळ पोखरणारी अळी, पांढरी माशी, लाल कोळी,  हड्डा बीटल या किडींच्या मुळे नुकसान होते.   यापैकी शेंडा आणि फळ पोखरणाऱ्या किडीमुळे सर्वात जास्त नुकसान होते. या किडीच्या चांगल्या व्यवस्थापनासाठी एकात्मिक कीड व्यवस्थापन पद्धतीचा वापर अतिशय प्रभावी ठरू शकतो.  वांगी पिकामध्ये कामगंध सापळे (Pheromone Traps) हे एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाचा एक अत्यंत प्रभावी आणि स्वस्त भाग आहेत. वांग्यावरील सर्वात मोठी समस्या म्हणजे 'शेंडा आणि फळ पोखरणारी अळी'. या अळीच्या नियंत्रणात हे सापळे महत्त्वाची भूमिका बजावतात. १.अळीचे जीवनचक्र रोखणे:- नर पतंगांना आकर्षित करणे: कामगंध सापळ्यामध्ये एक विशिष्ट रसायनाचा वापर केला जातो, ज्याचा वास मादी पतंगासारखा असतो. यामुळे नर पतंगांना आकर्षित करून सापळ्यात पकडले जातात.  प्रजनन रोखणे:- या वासाला भुलून शेताती...

कांदा पिकामध्ये थ्रिप्स म्हणजेच फुलकिडे हे उत्पादनात घट आणणारी सर्वात मुख्य कीड मानली जाते. ही कीड आकाराने अतिशय लहान असते, पण तिचे नुकसान करण्याचे प्रमाण मोठे असते.  इतर भाजीपाला पिकामध्ये या किडीचा प्रादुर्भाव दिसून येतो पण मुख्यता मिरची, कांदा पिकामध्ये या थ्रिप्सचा प्रादुर्भाव थोडा जास्तच दिसून येतो.   थ्रिप्स किडीचा कांदा पिकामध्ये प्रादुर्भाव:- कसे नुकसान करतात?:- रस शोषणे: - थ्रिप्स पानांच्या बेचक्यात (पोंग्यात) राहून पानांचा पृष्ठभाग ओरखडतात आणि त्यातून निघणारा रस शोषतात. पांढरट चट्टे (Silvering):- रस शोषल्यामुळे पानांवर असंख्य पांढरट किंवा चांदीसारखे ठिपके/चट्टे दिसू लागतात. यामुळे पानांमधील हरितद्रव्य कमी होऊन प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रिया मंदावते. पाने वाकडी होणे: - प्रादुर्भाव जास्त असल्यास पाने वरच्या बाजूला वळतात, वाकडी होतात किंवा पिळवटल्यासारखी दिसतात. शेवटी पाने वरून खाली वाळत जातात. कांद्याच्या आकारावर परिणाम:- पानांचे नुकसान झाल्यामुळे कांदा नीट फुगत नाही, त्याचा आकार लहान राहतो आणि वजन घटते. रोगांचा प्रसार:- थ्रिप्समुळे जखमा झाल्यामुळे 'करपा' (Purple Blo...