IPM SCHOOL FARMERS EDUCATION PLATFORM

  फेब्रुवारी-मार्च महिन्यात केली जाणारी उसाची लागण ही 'सुरू' हंगामातील लागण मानली जाते. या काळात तापमान वाढू लागलेले असते, त्यामुळे जमिनीतील ओलावा लवकर कमी होतो. या उशिराच्या लागणीत जास्तीत जास्त फुटवा आणि जोमदार वाढ मिळवण्यासाठी विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे.  घ्यावयाची काळजी:- १. योग्य वाणाची निवड:- * उशिरा लागण करताना लवकर पक्व होणारे आणि उष्णतेला दाद देणारे वाण निवडावेत. * शिफारस केलेले वाण: को. ८६०३२ (नीरा), को.व्ही.एस.आय. ०३१०२, को.एम. ०२६५ (फुले २६५). *ऊस बेणेची निवड करताना ताज्या आणि रसरशीत बेण्याचा (१०-११ महिने वयाचा ऊस) वापर करावा. २. बेणे प्रक्रिया (Seed Treatment):-  * ऊसाची लागण करताना बेणे प्रक्रिया अत्यंत आवश्यक आहे.  * उन्हाळ्यामुळे उसाचे डोळे मरण्याची शक्यता असते, म्हणून बेणे प्रक्रिया चुकवू नका.  * बुरशीनाशक: १०० लिटर पाण्यात १०० ग्रॅम कार्बेंन्डाझिम मिसळून बेणे १० मिनिटे बुडवून ठेवावे. हे सुरुवातीच्या अवस्थेत रोगापासून संरक्षण करते.  * कीटकनाशक: खोडकिडीच्या प्रतिबंधासाठी याच द्रावणात क्लोरोपायरीफॉस किंवा इमिडाक्लोप्रीड मिसळावे. * जिवाणू संव...

   बिन्स हे लवकर येणाऱ्या पिकांपैकी असून बाजारामध्ये चांगली मागणी सुद्धा आहे. बीन्स पिकामध्ये प्रामुख्याने फ्रेंच बीन्स, श्रावण घेवडा, वाल यांचा समावेश होतो. या पिकांची लागवड करून शेतकरी चांगला नफा मिळवू शकतात.   पिकामध्ये येणारी कीड आणि रोगांमुळे पिकाचे मोठे नुकसान होऊन उत्पन्नामध्ये घट होऊ शकते. बिन्स (फ्रेंच बीन्स) पिकामध्ये किडींचा प्रादुर्भाव झाल्यास उत्पादनात ३०% ते ८०% पर्यंत घट होऊ शकते. तर आज आपण बीन्स पिकामध्ये कोणत्या किडीमुळे नुकसान होऊ शकते याबद्दल माहिती घेऊया.  बिन्स मधील नुकसान कारक किडी:- १. खोड माशी (Bean Fly):- ही कीड सुरुवातीच्या अवस्थेत (रोपावस्थेत) सर्वाधिक नुकसान करते. नुकसान:- माशी कोवळ्या पानांवर अंडी घालते. त्यातून बाहेर पडणारी अळी पानाच्या शिरेतून प्रवास करत थेट खोडात शिरते. परिणाम: अळी खोडाचा आतील भाग (गाभा) खाते, ज्यामुळे अन्नपुरवठा खंडित होतो. रोप पिवळे पडते, सुकते आणि शेवटी मरते. रोप उपटून पाहिले असता खोड मधून फाटलेले दिसते. २. रसशोषक किडी:- यामध्ये प्रामुख्याने मावा, तुडतुडे, फुलकिडे (Thrips) आणि पांढरी माशी यांचा समावेश होतो. नुक...

  ऊसाचे पाचट जाळणे ही जरी वेळ वाचवणारी पद्धत वाटत असली, तरी ती शेतीसाठी 'स्वतःच्या पायावर कुऱ्हाड मारण्यासारखी' आहे. पाचट जाळल्यामुळे होणारे नुकसान केवळ जमिनीपुरते मर्यादित नसून त्याचे परिणाम दीर्घकालीन असतात. पण हेच पाचट आपण जाळण्या ऐवजी शेतामध्ये कुजवल्यास भरपूर असे फायदे मिळू शकतात.  पाचट जाळल्यामुळे होणारे तोटे:- १.जमिनीतील मित्रजीवांचा नाश: - जमिनीचा सुपीकपणा टिकवून ठेवणारे उपयुक्त जीवाणू आणि बुरशी आगीच्या उष्णतेमुळे नष्ट होतात. *जमिनीला जिवंत ठेवणारे गांडूळ उष्णतेमुळे मरतात किंवा जमिनीच्या खूप खोलवर जातात, ज्यामुळे जमिनीचा पोत बिघडतो. २.अन्नद्रव्यांचा ऱ्हास:- पाचट जाळल्यामुळे त्यातील नत्र (Nitrogen) पूर्णपणे हवेत उडून जातो. * इतर घटक: स्फुरद आणि पालाश यांसारखी अन्नद्रव्ये राखेच्या स्वरूपात उरतात खरी, पण ती वाऱ्याने उडून जातात किंवा पाण्यासोबत वाहून जातात. एक टन पाचट जाळल्यामुळे जमिनीचे सुमारे ५ ते ६ किलो नत्र, १ ते २ किलो स्फुरद आणि ८ ते १० किलो पालाश यांचे नुकसान होते. ३.सेंद्रिय कर्बाचे नुकसान:- सेंद्रिय कर्ब हा जमिनीचा कणा आहे. पाचट जाळल्यामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्...

  महाराष्ट्रात ऊस पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. ऊसाची लागण झाल्यानंतर पीक निघेपर्यंत बऱ्याच किडींमुळे पिकाचे नुकसान होऊ शकते. तसे ऊसामध्ये जवळपास ४ वेगवेगळ्या प्रकारच्या खोडकिडींचा प्रादुर्भाव होतो. तसेच इतर अनेक किडी सुद्धा नुकसान करतात.   सुरुवातीच्या अवस्थेत लवकर येणाऱ्या खोडकिडीमुळे बऱ्याच भागात मोठे नुकसान होऊ शकते.ऊस पिकामध्ये सुरळीमर (लवकर येणारा खोडकिडा) ही कीड प्रामुख्याने लागवडीपासून ते ३-४ महिन्यांपर्यंतच्या पिकावर जास्त प्रमाणात दिसून येते. या किडीचा प्रादुर्भाव झाल्यास पिकाचा मुख्य पोंगा (शेंडा) वाळतो, ज्याला आपण सुरळीमर/पोंगेमर म्हणतो.  लवकर येणारा खोडकिडा(Early Shoot Borer)(शास्त्रीय नाव - Chilo infuscatellus) किडीचे नुकसान करण्याची पद्धत:- १.अळीचा शिरकाव (Boring):-  या किडीची मादी पतंग उसाच्या कोवळ्या पानांच्या खालच्या बाजूला अंडी घालते. अंड्यातून बाहेर पडलेली अळी सुरुवातीला पाने खाते आणि त्यानंतर जमिनीलगत उसाच्या खोडाला छिद्र पाडून आत शिरते. २.मुख्य पोंग्यावर हल्ला:-  अळी खोडाच्या आत शिरल्यानंतर, ती उसाचा वाढणारा मुख्य भाग किंवा गाभा खाऊन...

  बरेच शेतकरी खरीप हंगामासोबत उन्हाळी हंगामामध्येही सोयाबेन पीक घेत आहेत. उन्हाळी सोयाबीनसाठी योग्य वेळेत पेरणी करण्यासोबतच, उन्हाळी हंगामात खोल नांगरणी, बीजप्रक्रिया, योग्य वाणाची निवड, पाणी व्यवस्थापन (आंतरमशागत आणि ठिबक सिंचन), तण नियंत्रण (तणनाशक फवारणी), खत व्यवस्थापन (NPK), आणि कीड व रोग व्यवस्थापन या गोष्टींची काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून चांगली वाढ होऊन उत्पादन वाढेल.    उन्हाळी सोयाबीन हे प्रामुख्याने बियाणे उत्पादनासाठी घेतले जाते. खरीप हंगामात अतिवृष्टीमुळे पीक हातचे जात असल्याने शेतकरी प्रामुख्याने चांगल्या उत्पन्नासाठी तसेच प्रामुख्याने बियाण्याच्या दृष्टीने पिकवत आहेत.  उन्हाळी सोयाबीनसाठी महत्त्वाच्या बाबी: १.पेरणीची योग्य वेळ:- वेळ:उन्हाळी हंगामी सोयाबीन डिसेंबरचा शेवटचा आठवडा ते जानेवारीच्या पहिल्या पंधरवाड्या पर्यंत पिकाची पेरणी करावी. जर पेरणीस उशीर झाला तर पिक फुलोऱ्यात असतांना व दाणे भरण्याच्या अवस्थेत असतांना म्हणजेच मार्च व एप्रिल महिन्यात जास्त तापमानामुळे फुले शेंगा गळ होते व दाण्याचा आकार लहान होतो. पेरणीच्या वेळी दिवसाचे तापमान १८ ते...

  उत्पादन वाढीसाठी पिकामध्ये खत व्यवस्थापन, कीड नियंत्रण, रोग व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन याच्यासोबत तण नियंत्रण सुद्धा खूप महत्वाची गोष्ट आहे. पिकामध्ये येणारे तण नियंत्रण वेळीच केले नाही तर पुढे त्याचा मोठा परिणाम उत्पादनावरही होईल. तर आज तण नियंत्रण करण्यासाठी फक्त रासायनिक गोष्टींचा नाही तर एकात्मिक पद्धतीचा उपयोग महत्वाचा ठरेल.      एकात्मिक तण नियंत्रण म्हणजे केवळ तणनाशकांवर अवलंबून न राहता, वेगवेगळ्या पद्धतींचा एकत्रित वापर करून तणांचा प्रादुर्भाव पिकाच्या नुकसान पातळीच्या खाली ठेवणे. यामुळे जमिनीचा पोत सुधारतो आणि खर्चही कमी होतो. एकात्मिक तण नियंत्रणाच्या पद्धती:- १.प्रतिबंधात्मक पद्धती:- तण शेतात येऊच नये म्हणून घ्यायची काळजी:- *शुद्ध बियाणे वापर:- पेरणीसाठी वापरले जाणारे बियाणे तणमुक्त असावे. *चांगले कुजलेले शेणखताचा वापर:- कच्चे शेणखत वापरल्यास त्यातील तणांच्या बिया शेतात पसरतात, म्हणून नेहमी चांगले कुजलेले खत वापरावे. *यंत्रांची स्वच्छता: एका शेतातून दुसऱ्या शेतात नांगरणी किंवा मळणीसाठी यंत्रे नेण्यापूर्वी ती स्वच्छ करावीत. *पाण्याचे पाट स्वच्छ ठ...