पिकातील तण नियंत्रण । एकात्मिक तण नियंत्रण पद्धती । Integrated Weed Management

 

उत्पादन वाढीसाठी पिकामध्ये खत व्यवस्थापन, कीड नियंत्रण, रोग व्यवस्थापन, पाणी व्यवस्थापन याच्यासोबत तण नियंत्रण सुद्धा खूप महत्वाची गोष्ट आहे. पिकामध्ये येणारे तण नियंत्रण वेळीच केले नाही तर पुढे त्याचा मोठा परिणाम उत्पादनावरही होईल. तर आज तण नियंत्रण करण्यासाठी फक्त रासायनिक गोष्टींचा नाही तर एकात्मिक पद्धतीचा उपयोग महत्वाचा ठरेल.  

   एकात्मिक तण नियंत्रण म्हणजे केवळ तणनाशकांवर अवलंबून न राहता, वेगवेगळ्या पद्धतींचा एकत्रित वापर करून तणांचा प्रादुर्भाव पिकाच्या नुकसान पातळीच्या खाली ठेवणे. यामुळे जमिनीचा पोत सुधारतो आणि खर्चही कमी होतो.

एकात्मिक तण नियंत्रणाच्या पद्धती:-

१.प्रतिबंधात्मक पद्धती:-

तण शेतात येऊच नये म्हणून घ्यायची काळजी:-

*शुद्ध बियाणे वापर:- पेरणीसाठी वापरले जाणारे बियाणे तणमुक्त असावे.

*चांगले कुजलेले शेणखताचा वापर:- कच्चे शेणखत वापरल्यास त्यातील तणांच्या बिया शेतात पसरतात, म्हणून नेहमी चांगले कुजलेले खत वापरावे.

*यंत्रांची स्वच्छता: एका शेतातून दुसऱ्या शेतात नांगरणी किंवा मळणीसाठी यंत्रे नेण्यापूर्वी ती स्वच्छ करावीत.

*पाण्याचे पाट स्वच्छ ठेवणे:- पाटाच्या कडेला असलेले तण वेळीच काढून टाकावे, जेणेकरून बिया पाण्यावाटे शेतात येणार नाहीत.

२.मशागतीय पद्धती:-

*पिकांच्या वाढीसाठी अनुकूल आणि तणांच्या वाढीसाठी प्रतिकूल परिस्थिती निर्माण करणे:

*पिकांची फेरपालट करणे:- एकाच जमिनीत दरवर्षी तेच पीक न घेता पिके बदलून घ्यावीत (उदा. तृणधान्यानंतर द्विदल पिके).

*आंतरपीक पद्धती:- मुख्य पिकात लवकर वाढणारी आंतरपिके (उदा. मुग, उडीद, चवळी) घेतल्यास जमीन झाकली जाते आणि तणांना वाव मिळत नाही.

*पेरणीची वेळ व अंतर:- पिकाची पेरणी योग्य वेळी आणि योग्य अंतरावर केल्यास पीक लवकर जोमाने वाढते आणि तणांना दाबून टाकते.

*आच्छादन (Mulching) वापर: पिकाच्या ओळींमध्ये पालापाचोळा किंवा प्लास्टिक पेपरचे आच्छादन केल्यास सूर्यप्रकाश न मिळाल्याने तण उगवत नाही.

३.भौतिक किंवा यांत्रिक पद्धती:-

मानवी श्रम किंवा यंत्रांचा वापर करून तण काढणे:

*खुरपणी आणि कोळपणी:- ही सर्वात जुनी आणि प्रभावी पद्धत आहे. कोळपणीमुळे जमिनीची हवा खेळती राहते आणि तण मुळासकट काढले जाते.

*तण हाताने उपटून टाकणे:- पीक ओळीत नसेल तर हाताने तण उपटून नष्ट करावे.

*जाळून नष्ट करणे:- शेताच्या बांधावरील किंवा पडीक जमिनीवरील तण फुलोऱ्यात येण्यापूर्वी जाळून नष्ट करावे.

४.जैविक पद्धती:-

तणांचा नाश करण्यासाठी नैसर्गिक शत्रूंचा (कीटक किंवा बुरशी) वापर करणे:

*कीटकांचा वापर: उदा. गाजरगवतासाठी 'झायगोग्रामा बायकलोराटा' (Zygogramma) हा भुंगा सोडला जातो, जो फक्त गाजरगवत खाऊन ते नष्ट करतो.

५.रासायनिक पद्धती:-

*जेव्हा मजूर टंचाई असते किंवा तण हाताबाहेर जाते, तेव्हा तणनाशकांचा वापर केला जातो:

*उगवणीपूर्व वापर:- पेरणीनंतर पण पीक उगवण्यापूर्वी मारली जाणारी तणनाशके (उदा. पेंडीमिथिलीन).

*उगवणीनंतर वापर:- तण २ ते ४ पानांवर असताना मारली जाणारी तणनाशके.

एकात्मिक पद्धतीचा फायदा:-

*केवळ रासायनिक फवारणीपेक्षा कमी खर्च येतो.

*जमिनीतील सेंद्रिय कर्ब आणि उपयुक्त जिवाणू टिकून राहतात.

*तणांमध्ये रासायनिक औषधांविरुद्ध प्रतिकारशक्ती तयार होत नाही.

*पर्यावरणाचे प्रदूषण कमी होते.

महत्त्वाचे:- तण नेहमी ते फुलोऱ्यावर येण्यापूर्वीच नष्ट करावे. एकदा का तणाला बिया धरल्या की, त्या जमिनीत अनेक वर्षे सुप्त अवस्थेत राहू शकतात.

       कायम तण एकात्मिक दृष्टिकोन ठेऊन सर्व पद्धतींचा उपयोग करावा आणि गरज असेल तरच रासायनिक घटकांचा वापर करावा. शाश्वत शेतीसाठी हि काळाची गरज आहे. 

स्रोत-इंटरनेट

उत्तर देणाऱ्या शेतकरी मित्रांची नावे:-

महादेव विष्णू काकडे, जालना 

गणपतराव मिसाळ, जानेफळ भोकरदन जालना

शरद बोन्डे , अचलपूर अमरावती

आनंद भास्करराव आजमिरे, हिवरखेड मोर्शी अमरावती

उत्तर दिल्याबद्दल धन्यवाद

*अधिक माहिती साठी आमच्या वेबसाईटला भेट द्या.👇* 

www.greenrevolutions.in

 *Join Us On Social Media Also👇* 

*You Tube:-*

https://youtube.com/@PheromoneTrap?si=KrfCv82YarfHVwTS

 *Instagram:-*

https://www.instagram.com/greenrevolution87?igsh=c3E5MGQ0aDJ2ZDk1

*Facebook:-* 

https://m.facebook.com/groups/522198518657687/?ref=share&mibextid=8oHioR

*Linkedin:-* 

https://www.linkedin.com/company/greenrevolutions/

#ipmschool #IPM #gogreen #weed #IWM #smartfarming