IPM SCHOOL FARMERS EDUCATION PLATFORM

कांदा पिकामध्ये थ्रिप्स म्हणजेच फुलकिडे हे उत्पादनात घट आणणारी सर्वात मुख्य कीड मानली जाते. ही कीड आकाराने अतिशय लहान असते, पण तिचे नुकसान करण्याचे प्रमाण मोठे असते.  इतर भाजीपाला पिकामध्ये या किडीचा प्रादुर्भाव दिसून येतो पण मुख्यता मिरची, कांदा पिकामध्ये या थ्रिप्सचा प्रादुर्भाव थोडा जास्तच दिसून येतो.   थ्रिप्स किडीचा कांदा पिकामध्ये प्रादुर्भाव:- कसे नुकसान करतात?:- रस शोषणे: - थ्रिप्स पानांच्या बेचक्यात (पोंग्यात) राहून पानांचा पृष्ठभाग ओरखडतात आणि त्यातून निघणारा रस शोषतात. पांढरट चट्टे (Silvering):- रस शोषल्यामुळे पानांवर असंख्य पांढरट किंवा चांदीसारखे ठिपके/चट्टे दिसू लागतात. यामुळे पानांमधील हरितद्रव्य कमी होऊन प्रकाशसंश्लेषण प्रक्रिया मंदावते. पाने वाकडी होणे: - प्रादुर्भाव जास्त असल्यास पाने वरच्या बाजूला वळतात, वाकडी होतात किंवा पिळवटल्यासारखी दिसतात. शेवटी पाने वरून खाली वाळत जातात. कांद्याच्या आकारावर परिणाम:- पानांचे नुकसान झाल्यामुळे कांदा नीट फुगत नाही, त्याचा आकार लहान राहतो आणि वजन घटते. रोगांचा प्रसार:- थ्रिप्समुळे जखमा झाल्यामुळे 'करपा' (Purple Blo...

  ऊस पिकामध्ये जिवाणूंचा उपयोग पोषक तत्वांची उपलब्धता वाढवण्यासाठी (नायट्रोजन स्थिरीकरण, पोटॅशियम उपलब्धता), रोगांपासून संरक्षण ( लाल कुज, पोक्का बोंग), आणि तणाव सहनशक्ती वाढवण्यासाठी होतो, ज्यामुळे रासायनिक खतांचा वापर कमी होतो आणि उत्पादन वाढते. यासाठी ॲझोटोबॅक्टर, बॅसिलस, स्यूडोमोनास आणि अझोस्पायरिलम सारख्या जिवाणूंचा वापर जीवाणू खतांच्या स्वरूपात केला जातो, जे मातीत मिसळून किंवा ठिबक सिंचनाद्वारे पिकांना दिले जातात.  ऊस हे बहुवार्षिक आणि जास्त खत खाणारे पीक असल्यामुळे जमिनीचा पोत सुधारण्यासाठी आणि उत्पादन खर्च कमी करण्यासाठी जिवाणू खतांचा (Bio-fertilizers) वापर करणे अत्यंत फायदेशीर ठरतो. ऊस पिकामध्ये प्रामुख्याने खालील जिवाणूंचा वापर केला जातो: १. महत्त्वाचे जिवाणू आणि त्यांचे कार्य अ‍ॅसेटोबॅक्टर (Acetobacter):-  हे ऊसासाठी सर्वात महत्त्वाचे जिवाणू आहेत. हे ऊसामध्ये शिरून हवेतील नत्र (Nitrogen) शोषून घेतात आणि पिकाला पुरवतात. ज्यामुळे पिकाची वाढ चांगली होते.  स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू (PSB):- जमिनीतील न विरघळणाऱ्या स्थिर स्फुरद (Phosphorus) ला विरघळवून पिकाला उपलब...

  रब्बी ज्वारी आणि मका पिकावर सध्या अमेरिकन लष्करी अळीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहे. ही अळी पिकाच्या पोंग्यात (मध्यभागातील कोवळ्या पानांत) राहून नुकसान करते, त्यामुळे केवळ वरून फवारणी करून उपयोग होत नाही. ही एक बहुभक्षी कीड असून, सुमारे ३५० पेक्षा जास्त पिकांवर तिचा जीवनक्रम पूर्ण करते.    आज आपण या किडीचे संपूर्ण जीवनचक्र , ती कश्या प्रकारे नुकसान करते आणि या किडीचे एकात्मिक पद्धतीने व्यवस्थापन कसे करावे याबद्दल संपूर्ण माहिती घेणार आहोत.   किडीचे जीवनचक्र:- * किडीच्या प्रामुख्याने अंडी, अळी, कोष आणि पतंग या चार अवस्था असतात. त्यातील अळी अवस्था ही खूप नुकसानकारक असते. * मादी पतंग साधारणपणे १००० ते १५०० हिरवट पिवळसर रंगाची अंडी समूहाने पानावर, पोंग्यामध्ये घालते. त्यावर लोकरी केसाळ पुंजक्याचे आवरण घातले जाते.  * अंड्यातून साधारण २ ते ३ दिवसांत अळी बाहेर पडते. अळीच्या सहा अवस्था असतात. अवस्थेनुसार अळीचा रंग बदलत जातो. लहान अळीचा हिरव्या रंगाची आणि डोके काळ्या रंगाचे असते. दुसऱ्या आणि तिसऱ्या अवस्थेमध्ये अळीचा रंग तपकिरी रंग होतो. तर शेवटच्या ...

  सध्या हिवाळा सुरू असल्यामुळे कडक थंडी जाणवत आहे. तापमानामध्ये १० अंश सेल्सिअसने घट झाल्यास पीक वाढीवर अनिष्ट परिणाम होतो. प्रत्येक वातावरणाचा कमी अधिक परिणाम फळ पिकांवर पडत असतो. त्याचा उत्पादनावरही परिणाम होतो. मात्र शेतकऱ्यांनी ही गोष्ट लक्षात ठेऊन जास्त नुकसान कमी करण्यासाठी काही उपाययोजना करणे गरजेचे असते. वेळीच उपाययोजना केल्यास उत्पादन होणारी घट थांबवता येते.  तापमान कमी झाल्यास पिकावर होणारे परिणाम:-  * कमी तापमानामुळे झाडांची वाढ मंदावते. * जमिनीचे तापमान कमी होते. * वनस्पतीच्या पेशी मरतात. * फळ पिकांमध्ये फळे तडकतात. उदा. प्रामुख्याने द्राक्षे, केळी, डाळिंब, बोर, अंजीर, पपई इ. फळांमध्ये तडकण्याचे प्रमाण जास्त असते. अशा फळांना योग्य बाजारभाव मिळत नाही. केळी पिकांमध्ये घड बाहेर पडत नाही. * रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव वाढतो. उदा. पांढरी माशी, मावा, फुलकिडे, लीफ मायनर इ. * थंड हवामानामुळे फुले, फळे, पाने, खोड आणि मुळे यावर प्रतिकूल परिणाम होतो. * अतिथंड हवामानात पेशींमधील पाणी गोठते. पेशी कणातील पाणी नष्ट झाल्याने पेशी शक्तिहीन होतात व मरतात. * अतिथंड तापमानामुळे खो...

  आंबा बागेमध्ये मोहोर येण्याअगोदर खालीलप्रमाणे काळजी घेणे आवश्यक आहे. हा काळ आंब्याच्या चांगल्या उत्पादनासाठी सर्वात महत्त्वाचा असतो. यावेळी योग्य काळजी घेतल्यास कीड, रोग आणि इतर कारणामुळे होणारे नुकसान थांबवता येऊन चांगले उत्पादन घेता येऊ शकते. सध्या काही भागात आंब्याला मोहोर येणे चालू झाले आहे तर काही ठिकाणी मोहोर येण्यासाठी काही अवधी आहे.    तर आज आपण जाणून घेऊया कि आंबा बागेमध्ये मोहोर येण्याअगोदर कोणती काळजी घ्यावी? मोहोर येण्याअगोदर घ्यावयाची काळजी:- मोहोर येण्याचा काळ साधारणपणे ऑक्टोबर ते डिसेंबर असतो. या काळात झाडांवर योग्य ताण (Stress) देणे आणि अन्नद्रव्यांचे व्यवस्थापन करणे महत्त्वाचे असते. 1.पाणी व्यवस्थापन:- * पाणी देणे थांबवणे:- मोहोर येण्याच्या साधारण दोन महिने आधी (नोव्हेंबर-डिसेंबरच्या सुरुवातीस) बागेचे पाणी पूर्णपणे थांबवावे. यामुळे झाडांवर पाण्याचा ताण निर्माण होतो. कारण हा ताण आल्याशिवाय झाडामध्ये नवीन पालवी येण्याऐवजी मोहोर येण्यास मदत होते. * महत्वाचे:- मोहोर स्पष्टपणे दिसू लागल्यावर आणि तो 50% विकसित झाल्यावरच हलके पाणी देणे सुरू करावे. 2.कीड आणि रो...

  नारळ हे कोकणातील महत्त्वाचे बागायती फळपीक आहे. नारळाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन कोकण भागामध्ये घेतले जाते. तसेच महाराष्ट्रामध्ये इतर काही भागात कमी अधिक प्रमाणात नारळाची झाडे लावली जातात. कोकण भागामध्ये असणाऱ्या या महत्त्वपूर्ण पिकाला सोंड्या भुंगा हि कीड अतिशय मोठ्या प्रमाणात नुकसान पोहोचवते.  नारळ पिकासोबत सुपारी, खजूर यासारख्या पिकामध्येही मोठ्या प्रमाणावर नुकसान करण्याचे सामर्थ्य या किडीमध्ये आहे. मोठा प्रादुर्भाव झाल्यास संपूर्ण बागेचही नुकसान या किडीमुळे होऊ शकत.  नारळ पिकामध्ये प्रामुख्याने गेंडा भुंगा (ऱ्हिनोसेरॉस बीटल), सोंड्या भुंगा (रेड पाम बीटल), नारळामधील पांढरी माशी, कोळी, वाळवी यासारख्या अनेकी किडी नुकसान करतात. आज आपण जाणून घेणार आहोत कि नारळामध्ये सोंड्या भुंगा कसे नुकसान करतो आणि त्याचे नियंत्रण कसे करता येईल.  सोंड्या भुंगा (रेड पाम विव्हिल) या किडीचा प्रादुर्भाव सर्वत्र दिसत असला तरीही दुर्लक्षित बागा आणि नवीन लागवड केलेल्या नारळ बागांमध्ये जास्त प्रमाण दिसून येते. हा भुंगा गेंड्या भुंग्यापेक्षाही जास्त हानिकारक आहे. वेळीच प्रादुर्भावग्रस्त झाडे...