IPM SCHOOL FARMERS EDUCATION PLATFORM

  कीटकनाशके ही पर्यावरण प्रदूषणामध्ये जबाबदार असणाऱ्या घटकांपैकी एक आहेत. ही रसायने कीटक आणि रोगांचा नाश करण्याच्या उद्देशाने निर्माण केली गेली, कीटकनाशकांच्या व्यापक वापरामुळे कृषी उत्पादनात वाढ आणि संसर्गजन्य रोगांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. आरोग्य आणि पर्यावरणीय प्रदूषणाची बाजू दुर्लक्षित करता येणार नाही. *मानवी आरोग्यावर कीटकनाशकांचे हानिकारक परिणाम:-* कीटकनाशके तोंडातून, श्वासा द्वारे आणि त्वचेद्वारे मानवी शरीरात प्रवेश करू शकतात. कीटकनाशकांच्या दीर्घकाळ संपर्कामुळे मानवी जीवनाला हानी पोहोचते आणि शरीरातील विविध अवयव प्रणाली, मज्जासंस्था, अंतःस्रावी, रोगप्रतिकारक, पुनरुत्पादक, मूत्रपिंड, हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आणि श्वसन प्रणालींमध्ये विकार निर्माण होतात. कर्करोग, पार्किन्सन्स, अल्झायमर, मधुमेह, हृदय आणि दीर्घकालीन किडनी रोग यासारख्या मानवी दीर्घकालीन रोगांच्या घटनांसह अनेक रोगांचे कारण कीटकनाशके असल्याचे मानले जाते. एका संशोधनानुसार, काही कीटकनाशके कर्करोगासाठी तर काही मेलेनोमासाठी कारणीभूत असल्याचे आढळून आले आहे. कीटकनाशकांचा अल्प परंतु दीर्घ...

  महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश आणि राजस्थान या राज्यांमध्ये सध्या सोयाबीन काढणी सुरू आहे, जेथे खरीप हंगामात सोयाबीनचे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. शेतकरी पिकलेल्या सोयाबीनच्या कापणीमध्ये व्यस्त आहे. बाजारात सोयाबीनचे दर वेगवेगळे असतात पण जेव्हा शेतकऱ्यांचे पीक येते तेव्हा बाजारातील दर बहुतांशी कमीच राहतात. त्यामुळे शेतकऱ्याने सोयाबीन काढणीनंतर योग्य पद्धतीने साठवून ठेवल्यास तो सोयाबीन विकून बाजारभाव वाढल्यास पिकाला चांगला भाव मिळू शकतो.  तर आज आपण पाहणार आहोत की सोयाबीन व्यवस्थित साठवण्यासाठी काय करावे लागेल जेणे करून ते चांगले राहते आणि पर्यावरणाचा त्यावर फारसा परिणाम होत नाही. सोयाबीन साठवण्यासाठी महत्वाचे मुद्दे * सोयाबीन पीक काढणीसाठी चांगले तयार झाल्यानंतरच काढणी करावी. * काढणीसाठी योग्य आणि चांगल्या कापणी यंत्राचा वापर करा. * सोयाबीन बाहेर काढल्यानंतर चांगली हवा असेल अशा ठिकाणी ठेवा. * साठवण करताना बियांमध्ये ओलावा १२ टक्क्यांपेक्षा कमी असावा. * सोयाबीन साठवताना सोयाबीनच्या ५-६ पोती एकापेक्षा जास्त ठेवू नका. * 5-6 पेक्षा जास्त पोती एकापेक्षा वर ठेवल्यास ओलावा वाढू शकतो ज्य...

तंबाखू पीक हे उत्तर कर्नाटक महाराष्ट्र भागात मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. जसे कोणत्याही पिकाचे चांगले उत्पन्न घेण्यासाठी महत्वाची गोष्ट म्हणजे पिकामध्ये येणाऱ्या किडींचे व्यवस्थापन चांगल्या पद्धतीने करणे आहे. किडींच्या चांगल्या व्यवस्थापनासाठी पिकामध्ये कोणत्या किडींचा प्रादुर्भाव होतो याची माहिती असणे आवश्यक आहे.   पिकामध्ये येणाऱ्या किडींचे एकात्मिक व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे आणि त्यामध्ये प्रमुख गोष्ट आहे ती म्हणजे कामगंध सापळे आणि चिकट सापळे यांचा वापर. तंबाखूवरील पाने खाणारी अळी, शेंडा खाणारी अळी (हेलिकोव्हर्पा आर्मीगेरा), कटवर्म (ऍग्रोटिस यप्सिलॉन) अळी या प्रमुख किडी तसेच पांढरी माशी, मावा, तुडतुडे या रसशोषक किडींचा प्रादुर्भाव पाहायला मिळतो.  तर आज आपण जाणून घेऊयात कि तंबाखू पिकामध्ये कोणत्या किडींच्या व्यवस्थापनासाठी कामगंध सापळ्यांचा आणि चिकट सापळ्यांचा वापर करू शकतो.  *तंबाखूमधील पाने खाणारी अळी:-* या किडीचे शास्त्रीय नाव स्पोडोप्टेरा लिट्युरा आहे. या किडीचा प्रादुर्भाव अगदी सुरुवातीपासून दिसून येतो.हि अळी तंबाखूची पाने खाते आणि अशी पाने जाळीदार झालेली दिसता...

देशातील अनेक राज्यांमध्ये केळीचे पीक घेतले जाते. देशात केळीचे सर्वाधिक उत्पादन महाराष्ट्र, तामिळनाडू आणि गुजरातमध्ये घेतले जाते, परंतु केरळ, आंध्र प्रदेश आणि उत्तर प्रदेशमध्येही केळीची अनेक पिके घेतली जातात. केळीला वर्षभर बाजारात मागणी असते त्यामुळे शेतकऱ्यांना बाजारात चांगला दर मिळतो.  किंबहुना, खूप किटमुळे केळी पिकाचे नुकसान होते. केळी पिकाच्या सुरुवातीच्या दिवसात अनेक भागात पाने खाणाऱ्या किडींचा प्रादुर्भाव दिसून येतो. तर आज आपण हे पान खाण्याच्या किटचे व्यवस्थापन कसे करावे हे जाणून घेऊया. पाने खाणारी अळी   पिकाच्या वाढीच्या अवस्थेत या किटचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. या किडीचे नाव स्पोडोप्टेरा लिटुरा असून ते टोबॅको कॅटरपिलर म्हणून ओळखले जाते. किडीचे जीवन चक्र   किडीचे पतंग तपकिरी रंगाचे दिसतात. तसेच त्यांच्या शरीरावर ठिपके आहेत. मादी पतंग पानांवर एका ठिकाणी गुच्छात 250-300 अंडी घालते. अंड्यातून बाहेर येणारे कोवळे सुरवंट पाने खारवाडटात , ज्यामुळे ते पांढरे होतात. वाढलेले सुरवंट पाने पुकारतात आणि कोवळ्या पानांमध्ये छिद्र करून खातात. पूर्ण वाढ झाल्य...

  सीताफळ पिकामध्ये कोणकोणती कीड येते? *पिठ्या ढेकूण(मिलीबग):-* * किडींचा प्रादुर्भाव पावसाळयात जास्त होते. * या किडी पाने , कोवळ्या फांद्या , कळ्या आणि कोवळी फळे यांचे शोषण करतात आणि त्यांच्यातील रस पिऊन घेतात त्यामुळे फळे आणि कळ्या गळ्याला लागतात. * झाडाची पाने काळी पडतात. * या किडी मधासारखा चिकट पदार्थ सोडतात. नियंत्रण – * ही कीड लागल्यास लागलीच कीडग्रस्त फांद्या , पाने काढून टाकावेत. * त्यांवर १०% कार्बारील भुकटी टाकून गाडावीत. * १५ दिवसांच्या अंतराने ३-४ वेळा मिलीबगला खाणारे परभक्षी किटक क्रिटोलिमस मोन्टोझरी प्रती एकरी ६०० ग्रॅम बागेतील झाडावर सोडावेत. * क्लोरोपायरीफॉस २५ मिली.+ २५ ग्रॅम ऑइलरोझीन सोप प्रती १० लिटर पाण्यात मिसळून पाण्यात मिसळून फवारणी केल्यास देखील या किडीवर नियंत्रण आणता येते. *फळ पोखरणारी पतंग कीड(फ्रुट बोरर):-* * ही कीड फळामध्ये घुसून वेडावाकडा मार्ग तयार करते. * फळामधील गर या किडी खाऊन टाकतात. * या किडीमुळे फळे गळून पडतात. * किडींची विष्टा फळावर जमा होते. नियंत्रण – * किड लागलेली फळे वेचून नष्ट करावीत. * झाडाजवळ खणून माती हलवून घ्यावी. * ...

* तंबाखु रोपावस्थेतील कुज* उत्तर कर्नाटक आणि महाराष्ट्र सीमा भागासह आंध्रप्रदेश,आसाम,बिहार,छत्तीसगड,गुजरात,मध्यप्रदेश,ओडिशा,तामिळनाडू,तेलंगना,उत्तरप्रदेश,पश्चिम बंगाल या राज्यांमध्ये तंबाखू पीक घेतले जाते. तंबाखू लागवडी आधी रोपे तयार करून घ्यावी लागतात. याच रोप तयार करताना रोप 'लागणे' म्हणजेच रोप कुजण्याची समस्या फार मोठ्या प्रमाणात भेडसावते. *ही समस्या मुख्यतः बुरशीजन्य रोगामुळे उदभवते.* *कारक बुरशी: -* Pythium spp,Olpidium brassicae,Thielaviopsis basicola या बुरशींमुळे रोप कुज होऊ शकते. *प्रादुर्भाव लक्षणे:-* •बियाणे बेड वर टाकल्यानंतर 3-4 दिवसांनी पूर्णपणे उगवून आलेले दिसून येतात. कारक बुरशी ह्या माती जनीत असल्याने त्यांचा प्रादुर्भाव हा मुळाकडून देठाकडे दिसून येतो. •काही ठिकाणी पाने तपकिरी पिवळे पडलेली दिसतात. ज्या ज्या ठिकाणी जास्त दाट बी पडलेले आहे त्या ठिकाणी पाने कुजायला चालू होतात. •रोप उपसल्यास मुळे पूर्णपणे तपकिरी पडली असल्यास Olpidium brassicae या कारक बुरशीचा प्रादुर्भाव समजावा.ज्या ठिकाणी बेड वर पाणी जास्त वेळ साचते तिथे जास्त प्रादुर्भाव पहायला मिळतो...